TÓM TẮT TIỂU SỬ DANH NHÂN TRẦN HƯNG ĐẠO (??? – 1300)
Trần Hưng Đạo tên thật là Trần Quốc Tuấn, nguyên quán ở hương Tức Mặc, phủ Thiên Trường (nay thuộc phường Lộc Vượng, thành phố Nam Định), là con trai của An Sinh Vương Trần Liễu, cháu vua Trần Thái Tông (tức Trần Cảnh). Năm sinh của Ông vẫn còn nhiều tranh cãi và đến nay chưa rõ, chỉ biết là Ông được sinh ra không lâu sau khi nhà Trần thành lập (năm 1225).
Tư tưởng xuyên suốt cuộc đời Ông là đoàn kết toàn dân, lấy dân làm gốc với tinh thần “khoan thư sức dân để làm kế sâu rễ bền gốc”.
Trần Hưng Đạo là một vị tướng tài, Ông có công lớn trong cuộc kháng chiến chống quân Mông – Nguyên. Năm 1257, quân Mông Cổ xâm lược nước ta lần thứ nhất, Ông được cử làm Tiết chế chỉ huy quân thủy bộ trấn giữ biên cương. Năm 1283, Ông được vua Trần Nhân Tông phong làm Quốc công Tiết chế thống lĩnh các lực lượng quân sự. Năm 1285, Ông đã lãnh đạo quân dân nhà Trần đánh tan cuộc xâm lược lần thứ hai của quân Nguyên, với những chiến thắng lẫy lừng ở các trận Hàm Tử, Chương Dương, Tây Kết, Vạn Kiếp… Cuối năm 1287, quân Nguyên xâm lược nước ta lần thứ ba, Trần Hưng Đạo đã tiếp tục chỉ huy cuộc kháng chiến giành thắng lợi, trong đó tiêu biểu nhất là trận Bạch Đằng tiêu diệt toàn bộ binh thuyền của giặc (năm 1288). Đất nước sạch bóng quân thù.
Năm 1289, với những chiến công hiển hách của mình, Ông được vua Trần phong tước Hưng Đạo Đại Vương. Sau đó, Ông lui về thái ấp ở Vạn Kiếp (Chí Linh, Hải Dương) sống những năm cuối đời.
Ông mất ngày 20 tháng 8 năm Canh Tý (1300), được truy tặng tước “Thái sư Thượng Phụ Thượng Quốc công Nhân Vũ Hưng Đạo Đại Vương”. Nhân dân cả nước tôn vinh là “Đức Thánh Trần” và lập đền thờ ở nhiều nơi. Di tích nổi tiếng nhất là Đền Kiếp Bạc ở xã Hưng Đạo, thị xã Chí Linh, tỉnh Hải Dương.
Trần Hưng Đạo là một nhà quân sự kiệt xuất, đã có công khai sinh nền khoa học quân sự Việt Nam, là nhà chính trị, nhà văn hóa lớn thời Trần. Ông là tác giả của nhiều tác phẩm có giá trị như: “Binh thư yếu lược”, “Vạn Kiếp tông bí truyền thư” và “Hịch tướng sĩ”.
Ngày 21 tháng 6 năm 2013, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã ban hành Công văn 2296/BVHTTDL-MTNATL năm 2013 về việc quy hoạch tượng đài Quốc tổ Hùng Vương và danh nhân anh hùng dân tộc. Theo đó, Trần Hưng Đạo được vinh danh là một trong 14 vị anh hùng dân tộc của Việt Nam.
Ngày 21 tháng 7 năm 1995, trường Phổ thông trung học chuyên Bình Thuận được vinh dự mang tên danh nhân Trần Hưng Đạo theo quyết định số 1096-QĐ/UBBT. Giai đoạn đầu, Trường tọa lạc ở cơ sở trên đường Trần Hưng Đạo, phía đối diện là công viên với công trình tượng Trần Hưng Đạo cùng hai tùy tướng đứng hiên ngang, sừng sững bên dòng Cà Ty. Sau khi chuyển sang cơ sở mới từ năm 2010, tên trường vẫn được giữ nguyên và tinh thần của vị anh hùng dân tộc Trần Hưng Đạo vẫn luôn là kim chỉ nam, là động lực để Thầy và Trò trường Trung học phổ thông chuyên Trần Hưng Đạo nỗ lực phấn đấu, thi đua lập thành tích để xứng danh ngôi trường mang tên vị dũng tướng triều Trần.
Tượng Trần Hưng Đạo bên bờ sông Cà Ty, đối diện với cơ sở cũ của trường THPT chuyên Trần Hưng Đạo.
